Layer 1 Nedir?

Layer 1 (L1), kendi mutabakat (consensus) protokolüne sahip, başka bir zincire bağımlı olmadan işlemleri finalize eden temel blok zincir ağıdır. Bitcoin, Ethereum, Solana, Avalanche, Cardano, BNB Chain örneklerdir. Her L1 kendi blok süresi, gas modeli ve sanal makinesini (Bitcoin Script, EVM, SVM) seçer. Üç temel performans ölçütü TPS (saniyedeki işlem), final süresi ve merkeziyetsizlik derecesidir; “blockchain trilemma” bu üçünden ikisini iyileştirip üçüncüden taviz vermek zorunda kalma sorunudur. Bitcoin güvenlik ve merkeziyetsizliği, Solana TPS’i, Ethereum güvenlik ve geliştirici ekosistemini önceliklendirir. L1’ler arası rekabet, TVL (toplam kilitli değer), aktif geliştirici sayısı, ekosistem dApp portföyü gibi metriklerle ölçülür. Bir L1 token’ı yatırım kararı verilirken konsensüs tipi (PoW/PoS), token enflasyonu, validator dağılımı, dApp sayısı ve ortalama gas ücreti birlikte değerlendirilmelidir. Modüler yaklaşım (Celestia, EigenLayer) L1’leri data availability + execution + settlement katmanlarına ayırarak monolitik L1 modeline alternatif sunmaktadır.